الشيخ ناصر مكارم الشيرازي

334

دائرة المعارف فقه مقارن ( فارسى )

نزديك است ، و جز در اندكى موارد ، اختلاف فتواى فقهى نداشته‌اند . ب ) حجيّت احاديث ائمّهء اهل بيت عليهم السلام يكى از مهم‌ترين عواملى كه بيشترين نقش را در اختلاف فتاواى فقهاى شيعه و اهل سنّت داشته است ، اختلاف فقهاى اين دو مذهب در حجيّت احاديث ائمّه اهل بيت عليهم السلام و محدودهء آن است . مجموعهء ده‌ها هزار « 1 » حديث امامان دوازده‌گانه اهل بيت عليهم السلام در موضوع فقه و عقائد و اخلاق ، ميراث و گنجينهء گران بهايى از سنّت نبى اكرم صلى الله عليه و آله و معارف اسلام است كه فقط مورد بهره‌مندى جمعى از فقيهان اسلام قرار گرفته است . فقيهان اهل سنّت با استدلال به عدم اثبات حجيّت سنّت و تعاليم و رهنمودهاى امامان اهل بيت عليهم السلام و مرسل دانستن اكثر احاديث آنان و عدم اتصال سندى آن احاديث به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله همهء آن احاديث را - به جز اندكى انگشت شمار - كنار نهاده و بالطبع فتاواى فقهى آنان در قسمتى از مسائل هماهنگى لازم را با مضمون آن احاديث ندارد . اما فقيهان شيعه با توجّه به دلايل متعدّد از قرآن كريم و احاديث نبوى صلى الله عليه و آله موجود در كتب اهل سنّت و شيعه و توضيحات خود امامان معصوم عليهم السلام حجيّت احاديث آنان را يك حكم الهى و قرآنى ديده و دستورات آنان را از جانب پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله لازم الاطاعة يافته و لذا بر اساس احاديث صادر شده از آن بزرگواران و طبق مُفاد آنها فتوا داده ، كه قسمتى از اين فتاوا با فتاوى فقيهان اهل سنّت متفاوت مىباشد . « 2 » برخى از دلايل فقيهان شيعه بر حجيّت احاديث اهل بيت عليهم السلام عبارت است از : 1 . روايات آنها روايت از رسول اللَّه است امام باقر و امام صادق عليهما السلام طى احاديثى تصريح و تأكيد كرده‌اند كه هيچ يك از احاديث و تعاليم‌شان فتاوا و آراى شخصى آنها نيست ، بلكه معارفى است كه نسل در نسل از جدشان پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله دريافت كرده و همهء احاديث‌شان از طريق پدر و اجدادشان متّصل به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله بوده بنابراين كل احاديث ائمّهء اهل بيت عليهم السلام احاديث نبوى صلى الله عليه و آله است . « 3 »

--> ( 1 ) . مناسب است تنها به تعداد احاديث در دو كتاب فقهى از مجموع كتب احاديث فقهى ائمّهء اهل بيت عليهم السلام توجّه كرد : الف ) وسائل الشيعة الى تحصيل الشريعه ، تأليف شيخ محمّد حسن بن حسن حرّ عاملى ( م 1104 ) ، داراى 35840 حديث . ب ) مستدرك الوسائل ، تأليف ميرزا حسين نورى ( م 1320 ) ، داراى : 23129 حديث . ( 2 ) . سيّد مرتضى علم الهدى در كتاب « الانتصار » جمعى از فتاواى مختص فقه شيعه را كه از احاديث ائمّهء اهل بيت عليهم السلام اخذ شده و فقهاى اهل سنّت آن را ذكر نكرده‌اند ، با عنوان « و مما انفردت به الشيعة الاماميه . . . » گردآورى كرده است كه نزديك به 330 مسألهء فقهى است . ( 3 ) . مانند : الف ) عن هشام بن سالم و حماد بن عثمان و غيره قالوا : سمعنا أبا عبد اللَّه عليه السلام يقول : « حديثى حديث ابى و حديث ابى حديث جدى و حديث جدى حديث الحسين و حديث الحسين حديث الحسن و حديث الحسن حديث امير المؤمنين و حديث امير المؤمنين حديث رسول اللَّه و حديث رسول اللَّه قول اللَّه عز و جل ؛ امام صادق عليه السلام فرمود : سخن من سخن پدر من است ، و سخن وى سخن جدم مىباشد و حديث جدّ من حديث امام حسين است و حديث او حديث امام حسن است و احاديث امام حسن احاديث امير المؤمنين است و احاديث وى احاديث پيامبر اكرم است كه سخن خداى عزّ و جلّ مىباشد » . ( جامع احاديث الشيعة ، مقدّمه ، ص 181 ، ح 113 و 114 ) . ب ) عن جابر قال قلت لأبي جعفر عليه السلام اذا حدثتنى بحديث فأسنده لى . فقال : « حدثنى أبى عن جدى رسول اللَّه عن جبرئيل عن اللَّه عزّ و جل ، و كل ما احدثك بهذا الاسناد و قال يا جابر ! لحديث واحد تأخذه عن صادق خير لك من الدنيا و ما فيها ؛ جابر گفت : به امام باقر عرض كردم كه : هرگاه حديثى براى من مىگوييد ، اسناد آن را نيز براى من بيان كنيد . حضرت ( با يك پاسخ كلّى ) فرمود : ( احاديث مرا ) پدرم از جدم رسول خدا از جبرئيل از خداوند نقل كرده است . و هر حديثى كه براى تو مىگويم داراى همين سند است . پس فرمود : اى جابر ! اگر يك حديث را از يك راوى صادق و راستگو بگيرى ، از تمام دنيا و آنچه در دنيا است براى تو بهتر و ارزشمندتر است » . ( همان مدرك ) . بنابراين اگر صداقت و وثاقت امام باقر و امام صادق عليهما السلام مورد قبول فقهاى اهل سنّت باشد - كه هست - تمام احاديث اين دو امام بزرگوار و ديگر امامان اهل بيت عليهم السلام احاديث مستند نقل شده از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله خواهد بود و لذا حجّت شرعى بوده و بر آن اساس مىتوان - بلكه بايد - فتوا داد . ولى چون بسيارى از علماى مذاهب ديگر بر اين معنا واقف نشده‌اند ، مطابق اين احاديث فتوا نداده‌اند .